Architektura organiczna

Czym jest architektura organiczna?

Architektura organiczna to filozofia projektowa, w której budynek rozwija się od wewnątrz i dopasowuje do swojej epoki, miejsca oraz mieszkańców. Fundacja Franka Lloyda Wrighta przytacza jego słowa: „prawdziwie organiczny budynek rozwija się od wewnątrz na zewnątrz”. Wright traktował budynek, jego wyposażenie i otoczenie jako jedną spójną całość. Sam projektował meble, dywany, tkaniny, szkło artystyczne, oświetlenie i zastawę stołową. Samo określenie najściślej wiąże się z Wrightem, ale Alvar Aalto i Imre Makovecz należą do tej samej dyskusji.

Jak Wright zastosował tę ideę?

Wright przez sześć lat pracował bezpośrednio pod kierunkiem Louisa Sullivana w firmie Adler and Sullivan. Jego twórczość z lat około 1899–1910 należy do stylu prairie (Prairie Style). Fundacja opisuje domy prairie jako długie, niskie i o otwartym rzucie. Miały dachy o niewielkim spadku, głębokie okapy, nie miały poddaszy ani piwnic oraz długie rzędy okien skrzydłowych. Fundacja pisze, że w domu prairie „krajobraz i budynek stały się jednością”. Wśród jego wczesnych realizacji wymienia Robie House w Chicago (1908) i Unity Temple w Oak Park (1905).

Jak każdy z trzech architektów wykorzystał tę ideę?

Ta trójka pracowała w różnych krajach i kulturach, dlatego ich budynki wyglądają bardzo odmiennie. Tabela opiera się wyłącznie na tym, co mówią otwarte źródła.

Architekt	Kraj	Co źródło mówi o podejściu
Frank Lloyd Wright	Stany Zjednoczone	Budynek, wyposażenie i otoczenie tworzą jedną całość, a domy prairie z lat około 1899–1910 łączyły dom z krajobrazem
Alvar Aalto (1898–1976)	Finlandia	Wczesne prace podążały za klasycyzmem nordyckim, potem nastąpiła kilkuletnia faza funkcjonalistyczna, a od późnych lat 30. XX wieku formy organiczne i naturalne materiały
Imre Makovecz	Węgry	Za swój fundament przyjmuje antropozofię Rudolfa Steinera oraz architekturę, a jego głównymi wzorcami są Ödön Lechner i Károly Kós

Alvar Aalto

Fundacja Alvara Aalto twierdzi, że wczesne prace Aalta podążały za klasycyzmem nordyckim, który wówczas dominował. Czysto funkcjonalistyczna faza jego twórczości trwała kilka lat. Od późnych lat 30. XX wieku jego budynki zaczęły być wzbogacane o formy organiczne i naturalne materiały. Fundacja wymienia wśród jego dzieł Sanatorium w Paimio (1929–1933) i Ratusz w Säynätsalo (1948–1952). Nie wskazuje jednak, które z jej budynków są organiczne, dlatego nie robi tego także ta strona.

Imre Makovecz

Węgierskie hasło leksykonu poświęcone Makoveczowi jest jedynym źródłem o nim w tym zestawieniu i zostało napisane po węgiersku. Określa go jako twórcę szkoły węgierskiej architektury organicznej. Podaje, że za swój fundament przyjmuje antropozofię i architekturę Steinera, a za swoich mistrzów wymienia Steinera i Wrighta. Jego głównymi wzorcami są Ödön Lechner i Károly Kós, których hasło opisuje jako dwóch niezależnych twórców form węgierskiej secesji. Hasło pisze, że jego architektura przedstawia spotkanie Nieba i Ziemi oraz walkę Światła z Ciemnością. Wśród jego dzieł wymienia kościół katolicki w Paks (1991) i pawilon węgierski w Sewilli (1992). Hasło wspomina także, że był założycielem i prezesem Węgierskiej Akademii Sztuk, powołanej w 1991 roku. Wymienia też wiele innych realizacji, od restauracji Cápa w Velence (1964) po teatr w Makó (1997–1998).

Czym jest Goetheanum i dlaczego źródła umieszczają je w tym kontekście?

Serwis Vielfalt der Moderne zalicza Goetheanum Rudolfa Steinera w Dornach do architektury organicznej. Obecny budynek zaprojektował Steiner, a wzniesiono go w latach 1925–1928 z żelbetu. Steiner wybrał ten materiał ze względów bezpieczeństwa przeciwpożarowego oraz ze względu na swobodne kształtowanie bryły, po tym jak podpalenie zniszczyło pierwsze Goetheanum w nocy sylwestrowej z 1922 na 1923 rok. Artykuł nie używa wobec tego budynku określenia ekspresjonistyczny, więc etykieta zależy od tego, które źródło się czyta. Łącznikiem z Makoveczem jest antropozofia Steinera, którą węgierskie hasło wskazuje jako jego fundament. Zobacz: architektura ekspresjonistyczna.

Jak te idee przejawiają się dziś w domu jednorodzinnym?

Źródła opisują raczej metodę niż formę. Metoda zaczyna się od działki i od ludzi, którzy będą w domu mieszkać. Rzut, materiały i ogród projektuje się razem. W przypadku słowackiego domu jednorodzinnego oznacza to sprawdzenie nachylenia terenu, orientacji i widoków, zanim ustali się rzut. Dom pasywny może podążać tą samą kolejnością. Wymagania energetyczne stosuje się wtedy do rzutu, który już uwzględnia słońce i działkę. Praktyczny test to pytanie, czy ten sam projekt dałoby się bez zmian przenieść na inną działkę. Jeśli tak, to projekt jeszcze nie wyrasta z miejsca. To własne podejście pracowni, a nie stwierdzenie z powyższych źródeł.

Czy architektura organiczna to to samo co krzywoliniowe formy?

Żadne ze źródeł przywołanych tutaj nie wiąże architektury organicznej z krzywiznami ani z naśladowaniem roślin. Opis Wrighta w tekście Fundacji dotyczy wzrostu od wewnątrz na zewnątrz, a jego domy prairie są opisywane jako poziome i o otwartym rzucie. Organiczne formy Aalta pojawiły się po fazie funkcjonalistycznej, więc termin obejmuje zmianę podejścia, a nie stały wygląd. Każdy z architektów z tabeli pracował w innym otoczeniu i pod wpływem innych inspiracji.