Architektura ekspresjonistyczna

Czym jest architektura ekspresjonistyczna?

Architektura ekspresjonistyczna to ruch z początku XX wieku, zakorzeniony w Niemczech, którego budynki zerwały z tradycją architektoniczną i stylistyczną. Operator Wieży Einsteina twierdzi, że jego budynek „radykalnie zerwał z tradycjami architektonicznymi i stylistycznymi”. GreyScape, baza danych o architekturze, nazywa wieżę jednym z najważniejszych przykładów niemieckiej architektury ekspresjonistycznej. Na Słowacji ten styl nazywa się expresionistická architektúra (architektura ekspresjonistyczna).

Skąd wziął się ten ruch?

Punktem wyjścia tej historii jest Bruno Taut (urodzony w 1880 roku w Królewcu, zmarły w 1938 roku w Turcji). W 1914 roku zaprojektował Szklany Pawilon na wystawę Deutscher Werkbund w Kolonii. Paul Scheerbart napisał Glasarchitektur (Architekturę szkła) na cześć Tauta i nazwał pryzmatyczny pawilon ze szkła „architekturą ze szkła”. W listopadzie 1919 roku Taut zainicjował Gläserne Kette (Szklany Łańcuch). GreyScape opisuje ten projekt jako podstawę niemieckiej architektury ekspresjonistycznej. Szklany Pawilon nie przetrwał, zachowała się tylko jedna czarno-biała fotografia.

Jakie budynki wiąże się z tym stylem?

W poniższych źródłach pojawiają się cztery budynki. Podane lata są tymi, które podaje każde ze źródeł. Hamburg nazywa Chilehaus ekspresjonistycznym, a GreyScape nazywa ekspresjonistycznym Wieżę Einsteina. Źródła dotyczące Szklanego Pawilonu i Goetheanum nie używają tego określenia w odniesieniu do samego budynku. Zobacz też: architektura organiczna.

Erich Mendelsohn i Wieża Einsteina

Wieża Einsteina znajduje się na terenie Obserwatorium Astrofizycznego w Poczdamie. Jej zadaniem było sprawdzenie jednej z przewidywań ogólnej teorii względności Einsteina, mianowicie przesunięcia ku czerwieni linii widmowych Słońca. Operator podaje jako architekta Mendelsohna, a lata budowy to 1920 do 1922.

Jak powstała Wieża Einsteina i jak była utrzymywana?

Operator datuje najwcześniejszy znany plan Mendelsohna na około maj lub czerwiec 1919 roku. Budowę rozpoczęto we wrześniu 1920 roku, zanim sporządzono ostateczne plany. Erich Mendelsohn (1887 do 1953) studiował architekturę w Charlottenburgu i w Monachium. Astronom Erwin Freundlich opracował plany tego, co miało być najpotężniejszym obserwatorium słonecznym w Europie. Carl Zeiss ofiarował wyposażenie optyczne, a także przekazano cement i żelazo. W maju 1920 roku Mendelsohn napisał, że budynek mógłby być w całości betonowy. Operator twierdzi, że oba materiały rozszerzają się i kurczą w różny sposób, co przyczynia się do powstawania uszkodzeń.

Wieża pokazuje też, jak kruchy może być eksperymentalny budynek. 14 kwietnia 1945 roku obok niej wybuchła mina, która zniszczyła dwie trzecie kopuły. Konstrukcja wytrzymała wybuch. W 1950 roku fasadę pomalowano farbą woskową. Do 1952 roku tynk był uszkodzony, a w murach pojawiła się wilgoć. Nacięcia wykonane w 1952 roku pod odprowadzenie wody utworzyły mostki termiczne, a prace renowacyjne z lat 1997 do 1999 cofnęły te zmiany. Fundacja Wüstenrot sfinansowała remonty w latach 1997 do 1999 oraz 2021 do 2023. W latach 2021 do 2023 zespół uszczelnił spoinę między cegłą a betonem elastyczną folią pod tynkiem. Operator twierdzi, że wieża jest utrzymywana jako zabytek ze wszystkimi swoimi wadami konstrukcyjnymi.

Fritz Höger i Chilehaus

Miasto Hamburg opisuje Chilehaus jako imponujący budynek z cegły klinkierowej i jako ikonę ekspresjonizmu w architekturze. Powstał według projektu Högera w latach 1922 do 1924. Miasto podaje, że Chilehaus wraz ze Speicherstadt i Kontorhausviertel został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2015 roku.

Rudolf Steiner i Goetheanum

Steiner zaprojektował dwa budynki o nazwie Goetheanum. Pierwszy zniszczyło podpalenie w nocy sylwestrowej z 1922 na 1923 rok. Obecny budynek wzniesiono na tym samym miejscu w latach 1925 do 1928, a Steiner wybrał żelbet ze względu na bezpieczeństwo pożarowe i swobodę kształtowania. W 1993 roku wpisano go do rejestru zabytków. Artykuł klasyfikuje go jako budownictwo organiczne i nie nazywa go ekspresjonistycznym.

Czego uczy właściciela domu Wieża Einsteina?

Problem wilgoci w wieży to lekcja dla każdego domu o rzeźbiarskiej formie. Operator wskazuje dwa słabe punkty wieży: spoinę między cegłą a betonem oraz pęknięcia tynku. Ściana, która wygląda na jednolitą, zależy od tego, czy takie spoiny pozostają szczelne. W przypadku domu jednorodzinnego warto zapytać projektanta, gdzie stykają się dwa materiały i jak woda odpływa z powierzchni. Prosta bryła z prostymi połączeniami łatwiej utrzymać w suchości.

Jak te idee przejawiają się dziś w domu jednorodzinnym?

Ten styl jest historycznym odniesieniem dla słowackiego domu jednorodzinnego, a nie opcją projektową. Wymienione budynki pokazują pewną metodę. Projektant wychodzi od formy i od efektu przestrzeni, a materiał podąża za tym. Cegła, tynk i szkło współtworzyły przykłady z Kolonii, Poczdamu i Hamburga. Gdy klient przynosi zdjęcie rzeźbiarskiego budynku, warto zapytać, czy chodzi mu o formę, materiał czy nastrój. Każda odpowiedź prowadzi do innego domu. Typowym kontrastem jest główny nurt modernistyczny, w tym Bauhaus. Ta strona nie porównuje ich szczegółowo, ponieważ żadne ze źródeł, na które się powołuje, tego nie robi.

Jaki jest słowacki termin i gdzie jest używany?

Ten ruch kojarzy się przede wszystkim z Niemcami, a jego najbardziej znane przykłady są niemieckie lub, w przypadku Goetheanum, szwajcarskie. Słowacka nazwa expresionistická architektúra (architektura ekspresjonistyczna) to termin, którego warto szukać. Nie wskazuje on na lokalną słowacką szkołę, a żadne ze wymienionych źródeł nie podaje słowackiego budynku.