Dekonstruktywizm

Czym jest dekonstruktywizm w architekturze?

Dekonstruktywizm to nurt architektoniczny późnego dwudziestego wieku, który rozbija budynek na pofragmentowane, nieprostokątne i zdeformowane części. Po słowacku nazywa się go Dekonštruktivizmus. Serwis EBSCO Research Starters opisuje ten ruch jako próbę wyrażenia idei poststrukturalistycznych dotyczących rozproszenia, nieciągłości, fragmentacji i kontekstu. Umieszcza go w ewolucji architektury postmodernistycznej, która wyłoniła się w latach osiemdziesiątych.

Ten sam przegląd wymienia trzy typowe cechy: zazwyczaj nieprostokątne fundamenty, nietypowo wygięte lub zdeformowane elewacje oraz nieprzewidywalne, niemal chaotyczne struktury. Podaje także, że architekci wykorzystują geometrię nieeuklidesową lub się do niej odwołują. Budynek dekonstruktywistyczny często wygląda, jakby został wysadzony w powietrze, choć taki wygląd jest zamierzony przez projektanta.

Czym była wystawa MoMA z 1988 roku?

Muzeum Sztuki Nowoczesnej (MoMA) w Nowym Jorku zorganizowało wystawę Deconstructivist Architecture w dniach od 23 czerwca do 30 sierpnia 1988 roku. Karta informacyjna MoMA wymienia jako organizatora Philipa Johnsona. Johnson był architektem i byłym dyrektorem Działu Architektury i Wzornictwa muzeum. Współpracował z Markiem Wigleyem, architektem i wykładowcą Uniwersytetu Princeton. Koordynatorką była Frederieke Taylor. Była to trzecia z pięciu wystaw architektonicznych w ramach programu Gerald D. Hines Interests Architecture Program muzeum.

Na wystawie zaprezentowano siedmiu architektów: Coop Himmelblau, Petera Eisenmana, Franka Gehry'ego, Zahę Hadid, Rema Koolhaasa, Daniela Libeskinda i Bernarda Tschumiego. Komunikat MoMA z czerwca 1988 roku mówi, że wystawa obejmowała dziesięć międzynarodowych projektów z minionej dekady. Uwzględniono też wybór rosyjskich obrazów i rzeźb konstruktywistycznych z kolekcji muzeum. Katalog zawiera wstęp Johnsona oraz esej Wigleya.

Jak MoMA opisało ten styl?

Karta informacyjna MoMA stwierdza, że siedmiu architektów uznaje niedoskonałość współczesnego świata. Słowami Johnsona poszukują „przyjemności niepokoju”. Według karty są zafascynowani przekątnymi, łukami i wypaczonymi płaszczyznami. Celowo łamią sześciany i kąty proste modernizmu. Komunikat z czerwca dodaje, że stosują skręcone bryły, wypaczone płaszczyzny i zderzające się linie.

Karta informacyjna łączy też tę twórczość z rosyjskimi konstruktywistami, których eksperymenty ze strukturą architekci kontynuują. Dążenie do doskonałości z lat dwudziestych zostaje podważone, a miejsce tradycyjnych wartości harmonii, jedności i przejrzystości zajmują dysharmonia, fragmentacja i tajemnica. Wystawę otwierały prace konstruktywistyczne, aby zwiedzający mogli dostrzec ten związek.

Czy wystawa oznaczała nowy styl, czy debiut?

Artykuł EBSCO o wystawie mówi, że architekci starali się uniknąć ograniczeń ślepego zaułka, jakim jest „styl”. Opisuje wystawę jako spóźniony publiczny debiut pewnej tendencji, a nie jako otwarcie nowej szkoły. Dodaje, że wystawa była szeroko nagłaśniana, lecz niemal powszechnie krytykowana, choć krytycy przyznawali, że niektóre projekty były ekscytujące i ważne. EBSCO wymienia Stuarta Wredego, p.o. dyrektora Działu Architektury muzeum, jako osobę, do której Johnson zwrócił się w sprawie zorganizowania wystawy.

Dlatego wielu autorów traktuje dekonstruktywizm jako wspólną postawę wobec formy, a nie jako szkołę z manifestem.

Którzy architekci i które dzieła są kojarzone z tym nurtem?

Przegląd EBSCO nazywa dom Franka Gehry'ego w Santa Monica z 1978 roku prototypowym domem dekonstruktywistycznym, zdaniem wielu historyków architektury. Poniższa tabela zestawia dzieła, które źródła wymieniają wraz z datą.

Dzieło	Architekt	Miejsce	Data
Dom Gehry'ego	Frank Gehry	Santa Monica	1978
Loyola Law School	Frank Gehry	Los Angeles	1981–1984
Edgemar Center	Frank Gehry	Santa Monica	1988
Disney Concert Hall	Frank Gehry	Los Angeles	rozpoczęty w 1989
Tańcący Dom	Vlado Milunić i Frank Gehry	Praga	1992–1996

Lista nagród Pritzkera pokazuje, że Gehry otrzymał nagrodę w 1989 roku, Zaha Hadid w 2004, a Rem Koolhaas w 2000 roku. Lata przyznania nagród datują kariery, a nic nie mówią o samym nurcie.

Co pokazuje Tańcący Dom w Pradze?

Tańcący Dom stoi przy Rašínovo nábřeží 80 w dzielnicy Nové Město, Praga 2. Praga City Tourism podaje, że projektowali go Vlado Milunić i Frank Gehry, a budowano go w latach 1992–1996. Budynek „zatańczył” na nabrzeżu w 1996 roku. Ta sama strona nazywa go wyjątkowym budynkiem dekonstruktywistycznym z plastikowymi elementami. Gehry dołączył do projektu po tym, jak wybrano Milunicia.

Urząd turystyczny twierdzi, że kamienna wieża symbolizuje Freda Astaire'a, a szklana jego partnerkę Ginger Rogers. Budynek nosi zatem przydomek od tańczącej pary. Wystawa MoMA nie obejmowała Tańcącego Domu, ponieważ powstał on kilka lat później, jednak Gehry brał udział w wystawie.

Czym dekonstruktywizm różni się od konstruktywizmu i postmodernizmu?

Konstruktywizm był rosyjskim nurtem awangardowym, z którego eksperymentami MoMA łączy wystawę. Karta informacyjna mówi, że architekci dekonstruktywistyczni kontynuują te eksperymenty ze strukturą, ale podważają dążenie do doskonałości. Tabela opiera się na karcie informacyjnej MoMA. EBSCO określa dekonstruktywizm jako ewolucję w ramach architektury postmodernistycznej. Szerszy okres opisuje hasło o postmodernizmie.

Aspekt	Rosyjski konstruktywizm z lat dwudziestych	Dekonstruktywizm z 1988 roku
Eksperymenty ze strukturą	Zapoczątkował eksperymenty	Kontynuuje eksperymenty
Cel	Doskonałość	Doskonałość zostaje podważona
Tradycyjne wartości harmonii, jedności i przejrzystości zastępuje	MoMA tego nie podaje	Dysharmonią, fragmentacją i tajemnicą

To słowo przypomina też inny termin ze słowniczka. Demontaż budynku to inny temat, który opisuje jego hasło. Nie myl tych dwóch pojęć podczas wyszukiwania.

Czy słowacki dom rodzinny może korzystać z podejścia dekonstruktywistycznego?

Większość dzieł w źródłach to budynki publiczne, kulturalne lub komercyjne. Dom w Santa Monica jest jedynym przykładem mieszkalnym, który wymienia EBSCO, więc takie podejście może sprawdzić się w skali jednego domu. W przypadku domu rodzinnego na Słowacji ten styl jest wyborem formalnym, który warto omówić z architektem na wczesnym etapie projektu.

Dom z pochylonymi i pofragmentowanymi bryłami nadal musi spełniać wymagania energetyczne i budowlane, które obowiązują każdy nowy dom. Poproś architekta i inżyniera konstruktora, aby wyjaśnili, jak zbudowana jest ta forma, zanim się na nią zdecydujesz.