Architektura high-tech

Czym jest architektura high-tech?

Architektura high-tech to styl, który podkreśla sposób budowy budynku, odsłaniając jego konstrukcję i instalacje. Nazwa stylu w języku słowackim brzmi high-tech architektúra. Royal Institute of British Architects (RIBA) opisuje go jako styl inspirowany inżynierią i nowymi technologiami. RIBA określa go także jako rozwinięcie brytyjskiej architektury modernistycznej z końca lat 60. XX wieku. Zamiast ukrywać stalowe konstrukcje, kanały wentylacyjne, rury i windy za wykończonymi ścianami, projektanci włączają je w elewację i wnętrze.

RIBA wymienia następujące typowe cechy: lekkie materiały, gładkie, często przeszklone powierzchnie oraz odsłonięte konstrukcje, zwykle stalowe lub z innego metalu. Instalacje, takie jak rury, kanały powietrzne i windy, często mają jaskrawe kolory. Wewnętrzne strefy instalacyjne są elastyczne i nie wyznaczają stałych pomieszczeń. RIBA wskazuje Normana Fostera i Richarda Rogersa jako najważniejszych architektów stylu, a także uwzględnia Nicholasa Grimshawa. Nazwa nie oznacza, że budynek jest pełen automatyki. Odnosi się do inżynierijnego wyglądu i do otwartego pokazania sposobu, w jaki budynek został zbudowany.

Skąd wzięła się architektura high-tech?

RIBA umieszcza początek stylu pod koniec lat 60. XX wieku, a główne zmiany datuje na lata 70. Architekci działali w Wielkiej Brytanii, a styl rozwijał się w ramach ruchu modernistycznego, a nie wbrew niemu. Zachował nowoczesne zainteresowanie lekkością i nowymi metodami. Dodał do tego ideę, że maszyneria budynku może stać się jego widocznym charakterem.

Najbardziej znanym przykładem jest Centrum Pompidou w Paryżu. Centrum Pompidou podaje, że prace budowlane rozpoczęły się w maju 1972 roku, a na czele projektu stali dwaj młodzi architekci, Renzo Piano i Richard Rogers. Obiekt uroczyście otworzył Valéry Giscard d'Estaing 31 stycznia 1977 roku. Czeski portal architektoniczny archiweb podaje, że konkurs odbył się 15 lipca 1971 roku i że wzięło w nim udział blisko 700 architektów.

Jak Centrum Pompidou pokazuje tę zasadę?

Architekci umieścili instalacje wentylacyjne, elektryczne i wodne na zewnątrz budynku. Na zewnątrz znajdują się także windy i ruchome schody. Odsłonięta metalowa konstrukcja jest biała. Każdy z sześciu wewnętrznych poziomów oferuje w pełni modułową powierzchnię użytkową wynoszącą 7 000 metrów kwadratowych, którą centrum określa jako całkowicie swobodną i możliwą do wykorzystania.

Instalacje zewnętrzne są oznaczone kolorami. Według Pompidou niebieski oznacza przepływ powietrza, żółty energię elektryczną, zielony obiegi wodne, a czerwony ruch pieszych, czyli ruchome schody i windy. Praktyczna korzyść polega na tym, że zwiedzający może czytać budynek, a piętra pozostają otwarte na dowolne aranżacje.

Jakie budynki i architekci są związani z tym stylem?

RIBA wymienia te budynki w swoim przeglądzie architektury high-tech. Druga tabela dodaje lata przyznania Nagrody Pritzkera w dziedzinie architektury trzem z architektów, zgodnie z listą laureatów nagrody. Daty określają przebieg kariery i nie stanowią rankingu architektów.

Budynek	Architekt	Rok (RIBA)
Siedziba Willis Faber and Dumas, Ipswich	Foster Associates	1975
Sainsbury Centre for Visual Arts, Norwich	Norman Foster	1978
Budynek Lloyd's, Lime Street, Londyn	Richard Rogers Partnership	1986
Mound Stand, Lord's Cricket Ground	Michael Hopkins and Partners	1987
Brytyjski pawilon, Expo '92, Sewilla	Nicholas Grimshaw	1992

Architekt	Rok Nagrody Pritzkera	Związek ze stylem
Renzo Piano	1998	Współprojektant Centrum Pompidou wraz z Richardem Rogersem
Norman Foster	1999	Wskazany przez RIBA jako centralna postać stylu
Richard Rogers	2007	Współprojektant Centrum Pompidou, a jego pracownia zaprojektowała budynek Lloyd's

Komunikat prasowy brytyjskiego rządu informuje, że pracownia Richard Rogers Partnership zaprojektowała budynek Lloyd's, który został otwarty w 1986 roku. Komunikat odnotowuje także jego status zabytku I stopnia (Grade I). Opisuje on budynek jako dwudziestowieczny biurowiec high-tech, rozpoznawalny z zewnątrz dzięki sześciu wieżom wokół rdzenia.

Jak rozpoznać budynek high-tech?

Najpierw spójrz na konstrukcję, potem na instalacje, a na końcu na windy i klatki schodowe. W budynku high-tech konstrukcja jest zwykle metalowa i pozostawiona na widoku. Kanały i rury są widoczne i często pomalowane. Windy znajdują się poza główną powierzchnią użytkową, tak jak w Centrum Pompidou, a w Lloyd's dzięki wieżom. Wewnątrz plan jest elastyczny, ponieważ instalacje nie dzielą go na stałe pomieszczenia.

Sama widoczność rury nie wystarcza. Styl opiera się na uporządkowanym systemie, w którym konstrukcja, instalacje i komunikacja mają każda wyraźne miejsce. Przypadkowo odsłonięte rurociągi nie czynią budynku high-tech.

Jak architektura high-tech odnosi się do modernizmu i brutalizmu?

RIBA przedstawia high-tech jako część brytyjskiego modernizmu, dlatego dzieli z nim nowoczesne zainteresowanie nowymi technikami i uczciwą budową. Szerszy ruch opisuje hasło modernizm. Inny styl, który również pokazuje sposób budowy, ale poprzez ciężki surowy beton, opisuje hasło brutalizm. Wspomniane budynki high-tech są natomiast wykonane z lekkich metalowych szkieletów i przeszklonych lub panelowych osłon, jak opisuje RIBA.

Czy słowacki dom rodzinny może być high-tech?

Pełny budynek high-tech jest w domu rodzinnym rzadkością, ale mniejsza wersja jest możliwa. Projektant może pozostawić jeden stalowy lub drewniany element widoczny w salonie albo poprowadzić kolorowy kanał instalacyjny wzdłuż ściany. Jest to wybór projektowy, który warto omówić z architektem na początku projektu.

• Poproś konstruktora, aby sprawdził każdą belkę lub słup, które pozostawisz bez okładziny. O wymiarze elementu i jego odporności ogniowej decyduje obliczenie, a nie jego wygląd.
• Zaplanuj przebieg każdego widocznego kanału i rury już od pierwszych rysunków. Nikt nie zamieni ukrytej trasy w widoczną na końcu.
• Dobieraj przeszklenia i zacienienie razem z projektem energetycznym, tak aby przeszklona elewacja nie przegrzewała pomieszczeń.

Centrum Pompidou pokazuje, że ta idea skaluje się do dużego budynku publicznego. Dom potrzebuje znacznie mniej odsłoniętych elementów, a każdy z nich musi być umieszczony i wykończony świadomie.