Geologia terenu, wody gruntowe i radon

8 min czytania
Mała geotechniczna wiertnica na pustej, trawiastej działce budowlanej, z próbkami rdzenia gruntu ułożonymi w drewnianej skrzynce na pierwszym planie

Co wykazuje badanie geologiczne działki?

Ustawa geologiczna (zákon 569/2007) przewiduje dwa rodzaje badań, które dotyczą domu jednorodzinnego. Badanie inżynierskogeologiczne bada warunki gruntowe i wodne danego obszaru. Służy dokumentacji i posadowieniu budynków. Obejmuje badanie stateczności terenów zagrożonych osuwaniem się mas ziemnych (569/2007 § 3 lit. g). Badanie hydrogeologiczne bada wody podziemne, ich ilość i jakość (§ 3 lit. f). Każde z tych badań ma trzy etapy: rozpoznawczy (orientacyjny), szczegółowy i uzupełniający (§ 2 ust. 3 lit. b i c).

Badanie przeprowadza wykonawca prac geologicznych, na przykład przedsiębiorca posiadający uprawnienie geologiczne (§ 4 ust. 1 lit. a). Wykonawca podsumowuje wyniki w sprawozdaniu końcowym (§ 16 ust. 1). Jeśli sprawozdanie potwierdza ilości wód podziemnych, zawiera również ich obliczenie (§ 16 ust. 5). Zamawiający przekazuje sprawozdanie bezpłatnie Państwowemu Instytutowi Geologicznemu im. Dionýza Štúra (Štátny geologický ústav Dionýza Štúra). Ma na to miesiąc od zatwierdzenia lub odbioru (§ 19 ust. 1). Hasła badanie geotechniczne i badanie hydrogeologiczne wyjaśniają te pojęcia. Badanie stanowi także część analizy terenu.

Kto zleca badanie i kto ustala jego zakres?

Inwestor organizuje badania inżynierskogeologiczne, hydrogeologiczne i inne na potrzeby projektu, chyba że inwestor i projektant uzgodnią inaczej (25/2025 § 30 ust. 2 lit. b). Projektant ustala zakres badań hydrogeologicznych i innych, jeśli wymaga tego charakter obiektu (§ 35 ust. 6 lit. c). Zakres uzgodnij z projektantem przed zleceniem badania.

Od 1 stycznia 2027 r. ustawa 243/2026 usuwa słowo „hydrogeologiczne” z § 30 ust. 2 lit. b (część I, pkt 88). Badanie inżynierskogeologiczne pozostaje w tym przepisie. Przed zakupem nie jesteś jeszcze inwestorem, a działka nie jest twoja. Dostęp do działki i odkrywki uzgodnij z właścicielem na piśmie.

Czy można korzystać ze starszych sprawozdań geologicznych?

Sprawozdania końcowe są informacją o środowisku (569/2007 § 19 ust. 5). Gdy zamawiający przekazuje sprawozdanie, informuje Państwowy Instytut Geologiczny Dionýza Štúra o warunkach dostępu do niego, w tym o opłatach. Warunki te obowiązują przez dziesięć lat (§ 19 ust. 2). Nie dotyczą sprawozdań finansowanych ze środków publicznych ani sprawozdania, w którym stwierdzono i potwierdzono teren zagrożony osuwaniem się mas ziemnych (§ 19 ust. 3 lit. b i e). Starsze sprawozdanie z tej okolicy może pokazać warunki panujące w danym rejonie. Odnosi się do twojej działki tylko wtedy, gdy obejmowało jej obszar.

Kiedy potrzebujesz pozwolenia na pompowanie wód gruntowych?

Ustawa wodna uznaje pompowanie wód podziemnych w celu obniżenia ich poziomu za szczególne korzystanie z wód (364/2004 § 21 ust. 1 lit. b pkt 3). Za takie korzystanie uważa się także pompowanie i odprowadzanie wód podziemnych przy posadawianiu obiektów oraz podczas badania hydrogeologicznego z próbnym pompowaniem trwającym dłużej niż pięć dni (lit. g). Pozwolenie jest wymagane, chyba że korzystanie ma charakter powszechny na podstawie § 18–20. Wydaje je państwowy urząd wodny (§ 21 ust. 2).

Jeśli wykop sięga poniżej poziomu wód gruntowych, zapytaj urząd wodny przed rozpoczęciem pompowania. Sprawozdanie z badania podaje poziom wody i sposób jego pomiaru. Projektant na tej podstawie projektuje fundament i hydroizolację.

Co rozporządzenie mówi o wykopach, fundamentach i uszczelnieniach?

Rozporządzenie 532/2002 o ogólnych wymaganiach technicznych dla budownictwa pozostaje w mocy. Stosuje się je do wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych, najpóźniej do 31 marca 2027 r. (25/2025 § 84 ust. 23). Działka przeznaczona pod zabudowę musi mieć właściwości pozwalające na bezpieczne wzniesienie i użytkowanie obiektu. Chodzi głównie o jej położenie, kształt, wielkość i warunki posadowienia (rozporządzenie 532/2002 § 5 ust. 1).

Wykop musi być zabezpieczony przed osuwaniem się (§ 22 ust. 2). Konstrukcja podziemna oddzielająca wnętrze od gruntu musi być uszczelniona przed wilgocią gruntową i wodami podziemnymi. W razie potrzeby musi być też uszczelniona przed radonem i innymi szkodliwymi substancjami (§ 23 ust. 3). Fundamenty chroni się w razie potrzeby przed wodami agresywnymi i substancjami niszczącymi (§ 23 ust. 4). Dane o gruncie i wodzie potrzebne do tych rozwiązań dostarcza badanie terenu.

Czy przed budową wymagane jest badanie radonowe?

Ustawa o ochronie przed promieniowaniem nie wymaga w § 130 badania przed budową. Określa natomiast obowiązki projektanta i właściciela. Projektant budynku mieszkalnego z piwnicą lub parterem przeznaczonym na długi pobyt stosuje środki zapobiegawcze. Stężenie radonu w pomieszczeniach nie może przekraczać poziomu referencyjnego 300 Bq/m³ jako średniorocznej wartości podczas długiego pobytu (87/2018 § 130 ust. 1).

Obowiązek nie dotyczy budynku mieszkalnego, którego parter jest oddzielony od gruntu warstwą swobodnie przepływającego powietrza. Nie dotyczy też budynku niemieszkalnego wybudowanego po 26 czerwca 1992 r. Taki budynek musi mieć piwnicę pod całą powierzchnią zabudowy, uszczelnioną przed powietrzem z piwnicy. Właściciel zleca pomiar radonu w pomieszczeniach w ciągu roku od rozpoczęcia użytkowania (§ 130 ust. 3). Jeśli wynik przekracza 300 Bq/m³, właściciel przekazuje go organowi ochrony przed promieniowaniem (ust. 4). Powyżej tego poziomu właściciel musi podjąć działania naprawcze (§ 132). Hasło badanie radonowe zawiera więcej informacji.

Jak ustala się wskaźnik radonowy działki?

Wskaźnik radonowy działki mierzy ryzyko, że radon przedostanie się z podłoża geologicznego do powietrza (87/2018 § 2 ust. 1 lit. bj). Rozporządzenie 57/2024 (załącznik 6 ust. 1) uwzględnia trzy dane: stężenie aktywności radonu w powietrzu glebowym, przepuszczalność gazową gruntów fundamentowych oraz lokalną geologię. Osoba pobierająca próbki pobiera powietrze glebowe na głębokości 0,8 m poniżej pierwotnej powierzchni terenu (ust. 5). Na planowanym obrysie metoda wymaga co najmniej 15 próbek w siatce 10 m × 10 m lub gęstszej (ust. 7). Jeśli lokalizacja jest nieznana, potrzeba co najmniej 15 próbek i co najmniej 100 punktów pomiarowych na 10 000 m² (ust. 8). Wynikiem jest trzeci kwartyl zmierzonych wartości (ust. 9).

Przepuszczalność gazowa gruntuNiski wskaźnik (kBq/m³)Średni wskaźnik (kBq/m³)Wysoki wskaźnik (kBq/m³)
Wysokaponiżej 1010 do poniżej 3030 i więcej
Średniaponiżej 2020 do poniżej 7070 i więcej
Niskaponiżej 3030 do poniżej 100100 i więcej

Usługę określania wskaźnika radonowego działki może świadczyć wyłącznie osoba z wpisem do rejestru (87/2018 § 25 ust. 2 lit. d).

Jakie środki przeciwradonowe wymienia rozporządzenie?

Zgodnie z rozporządzeniem 57/2024 (§ 6 ust. 1) środkami zapobiegawczymi w budynku mieszkalnym są:

  • określenie wskaźnika radonowego działki i uwzględnienie go w pozostałych środkach,
  • środek przeciwko radonowi wnikającemu do budynku z gruntu,
  • odprowadzanie radonu z gruntu na zewnątrz budynku,
  • szczelniejsze konstrukcje stykające się z gruntem oraz podciśnienie pod budynkiem,
  • inne rozwiązania techniczno-budowlane.

Rozporządzenie wymienia te środki i nie przypisuje ich do poszczególnych wskaźników. Pomiar radonu w pomieszczeniach sprawdza, czy działają (§ 6 ust. 3). Działania naprawcze po przekroczeniu 300 Bq/m³ ograniczają dopływ radonu do budynku lub zwiększają wymianę powietrza (§ 6 ust. 2). Bariera radonowa jest częścią ochrony przed radonem.

Jak sprawdzić, czy działka leży na obszarze zalewowym?

Obszar zalewowy to teren przy cieku, który zwykle zalewany jest podczas powodzi, gdy woda wylewa się z koryta. Z dala od koryta wyznacza go linia powodzi o średnim prawdopodobieństwie. Ta powódź osiąga lub przekracza przepływ szczytowy średnio raz na 100 lat. Obszar może także ograniczać liniowa budowla przeciwpowodziowa (7/2010 § 20 ust. 1). Dla cieku bez obwałowań zasięg ustala w drodze rozporządzenia urząd powiatowy (okresný úrad) (§ 20 ust. 2).

Mapa zagrożenia powodziowego pokazuje linię powodzi oraz głębokość lub poziom wody, mają one charakter orientacyjny. Mapa przedstawia powodzie o niskim, średnim i wysokim prawdopodobieństwie (§ 6 ust. 2, 3). Jeśli woda wykracza poza linię na mapie, nie powstaje roszczenie o odszkodowanie (§ 6 ust. 4).

Na obszarze zalewowym zabrania się lokalizowania budynków mieszkalnych (§ 20 ust. 5 lit. a). Zakazane są tam również ogrodzenia pogarszające odpływ wód oraz zmiany ukształtowania terenu, które mogą pogorszyć odpływ podczas powodzi (§ 20 ust. 6 lit. a, c). Dotyczy to cieku bez obwałowań. Gdy nie wyznaczono obszaru zalewowego ani nie sporządzono mapy zagrożenia powodziowego, obiekt ocenia się względem prawdopodobnej linii powodzi stuletniej. Stosuje się też linię największej znanej powodzi (§ 20 ust. 9). Zobacz hasło obszar zagrożony powodzią.

Jakie inne zagrożenia terenu warto sprawdzić przed zakupem?

Na terenach o złożonej budowie geologicznej lub słabych warunkach inżynierskogeologicznych Ministerstwo Środowiska (Ministerstvo životného prostredia SR) określa ryzyka użytkowania. Robi to w swojej opinii do dokumentacji planistycznej (§ 20 ust. 3).

Stare wyrobisko górnicze to porzucone podziemne wyrobisko, którego pierwotny operator i prawny następca nie istnieją lub są nieznani. Ministerstwo Środowiska wyszukuje stare wyrobiska i prowadzi ich rejestr (44/1988 § 35 ust. 1, 2). Każdy, kto natrafi na stare wyrobisko lub jego skutki na powierzchni, musi to niezwłocznie zgłosić. Zgłoszenie trafia do Ministerstwa Środowiska i Ministerstwa Gospodarki (§ 35 ust. 3). Kontekst podaje hasło teren podziemnych wyrobisk (poddolované územie). Hasło strefa sejsmiczna omawia trzęsienia ziemi.

Co, jeśli działka leży na zboczu?

Badanie inżynierskogeologiczne obejmuje badanie stateczności terenów zagrożonych osuwaniem się mas ziemnych (569/2007 § 3 lit. g). Organy planowania muszą postępować zgodnie z wynikami prac geologicznych, także w rejonach osuwisk i przy ryzyku radonowym (§ 20 ust. 1). Mur oporowy o wysokości do 3 m ponad najniższym poziomem sąsiedniego terenu jest obiektem prostym (25/2025 § 2 ust. 6 lit. e). Kontekst podają tekst o domu na zboczu oraz hasło mur oporowy.

W jakiej kolejności postępować?

  1. Przed zakupem uzyskaj pisemną zgodę właściciela na wejście na działkę i wykonanie odkrywek.
  2. Uzgodnij zakres badań z projektantem.
  3. Zleć badanie inżynierskogeologiczne, a w razie potrzeby hydrogeologiczne, wykonawcy posiadającemu uprawnienie geologiczne.
  4. Zleć określenie wskaźnika radonowego działki osobie z wpisem do rejestru i przekaż wynik projektantowi.
  5. Sprawdź, czy działka leży na obszarze zalewowym i czy w pobliżu występują stare wyrobiska.
  6. Jeśli z wykopu będzie pompowana woda, zapytaj urząd wodny o pozwolenie i sprawdź przydatność terenu pod zabudowę.

Szersze etapy wyboru działki opisuje tekst o sprawdzeniu działki przed zakupem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy przed budową wymagane jest badanie radonu?
Ustawa nr 87/2018 nie wspomina o badaniu przed budową w § 130. Projektant budynku mieszkalnego z piwnicą lub z parterem przeznaczonym na długi pobyt musi zastosować środki zapobiegawcze. Stężenie radonu musi być poniżej 300 Bq/m³ jako średnia roczna (87/2018 § 130 ust. 1).
Kiedy mierzy się radon w gotowym domu?
Właściciel zleca pomiar w ciągu roku od rozpoczęcia użytkowania (87/2018 § 130 ust. 3). Jeśli wynik przekracza 300 Bq/m³, właściciel przekazuje go organowi ochrony przed promieniowaniem (ust. 4).
Czy wysoki wskaźnik radonu oznacza, że nie należy kupować działki?
Rozporządzenie nie wiąże wskaźnika z zakazem zabudowy. Dopuszcza środki zaprojektowane dla wysokiego wskaźnika (57/2024 § 6 ust. 1 lit. a). Decyzję podejmij po ocenie działki przez projektanta.
Czy potrzebuję pozwolenia na pompowanie wody z wykopu?
Możliwe. Pompowanie wód gruntowych w celu obniżenia ich poziomu oraz pompowanie podczas posadowienia konstrukcji to szczególne korzystanie z wód (364/2004 § 21 ust. 1 lit. b pkt 3, lit. g). Jeśli nie jest to korzystanie powszechne na podstawie § 18–20, potrzebne jest pozwolenie organu wodnego.
Kto i komu przekazuje końcowy raport z badania?
Wykonawca przekazuje raport zamawiającemu (569/2007 § 16 ust. 1). Zamawiający bezpłatnie przekazuje go Państwowemu Instytutowi Geologicznemu im. Dionýza Štúra (Štátny geologický ústav Dionýza Štúra). Termin wynosi jeden miesiąc od zatwierdzenia lub odbioru (§ 19 ust. 1).
Czy mogę zbudować dom na obszarze zalewowym?
Ustawa o ochronie przed powodzią (ustawa nr 7/2010) zakazuje lokalizowania budynków mieszkalnych na obszarze zalewowym (7/2010 § 20 ust. 5 lit. a). Budynek mieszkalny to budynek, w którym co najmniej połowa powierzchni użytkowej jest przeznaczona na stałe zamieszkanie (25/2025 § 3 ust. 2).
Komu zgłosić stare wyrobisko górnicze na działce?
Każdy, kto natrafi na stare wyrobisko górnicze lub jego skutki na powierzchni, musi zgłosić to niezwłocznie. Zgłoszenie trafia do Ministerstwa Środowiska (ministerstvo životného prostredia) oraz Ministerstwa Gospodarki (ministerstvo hospodárstva) (44/1988 § 35 ust. 3).
Czy mogę zapoznać się ze starszym raportem geologicznym?
Raporty przekazane Państwowemu Instytutowi Geologicznemu im. Dionýza Štúra udostępnia się na warunkach ustalonych przez zamawiającego na dziesięć lat. Warunki te nie dotyczą raportów z publicznych źródeł ani raportów o terenach zagrożonych osuwiskami (569/2007 § 19 ust. 2, 3).

Źródła

  1. Zákon č. 569/2007 Z. z. o geologických prácach (geologický zákon) · Národná rada Slovenskej republiky, via Slov-Lex · § 2 ods. 3, § 3 písm. f) a g), § 4 ods. 1, § 16, § 19 ods. 1 až 3 a 5, § 20 ods. 1 a 3
  2. Zákon č. 25/2025 Z. z. Stavebný zákon a o zmene a doplnení niektorých zákonov (Stavebný zákon) · Národná rada Slovenskej republiky, via Slov-Lex · § 2 ods. 6, § 3 ods. 2, § 30 ods. 2 písm. b), § 35 ods. 6 písm. c), § 84 ods. 23
  3. Zákon č. 243/2026 Z. z., ktorým sa mení a dopĺňa zákon č. 25/2025 Z. z. Stavebný zákon · Národná rada Slovenskej republiky, via Slov-Lex · Čl. I bod 88
  4. Zákon č. 364/2004 Z. z. o vodách a o zmene zákona Slovenskej národnej rady č. 372/1990 Zb. o priestupkoch (vodný zákon) · Národná rada Slovenskej republiky, via Slov-Lex · § 21 ods. 1 a 2
  5. Zákon č. 87/2018 Z. z. o radiačnej ochrane a o zmene a doplnení niektorých zákonov · Národná rada Slovenskej republiky, via Slov-Lex · § 2 ods. 1 písm. bj), § 25 ods. 2 písm. d), § 130 ods. 1, 3 a 4, § 132
  6. Vyhláška Ministerstva zdravotníctva Slovenskej republiky č. 57/2024 Z. z., ktorou sa ustanovujú podrobnosti o obmedzovaní ožiarenia pracovníkov a obyvateľov z prírodných zdrojov ionizujúceho žiarenia · Ministerstvo zdravotníctva SR, via Slov-Lex · § 6, príloha č. 6
  7. Vyhláška Ministerstva životného prostredia Slovenskej republiky č. 532/2002 Z. z., ktorou sa ustanovujú podrobnosti o všeobecných technických požiadavkách na výstavbu a o všeobecných technických požiadavkách na stavby užívané osobami s obmedzenou schopnosťou pohybu a orientácie · Ministerstvo životného prostredia Slovenskej republiky, via Slov-Lex · § 5 ods. 1, § 22 ods. 2, § 23 ods. 3 a 4
  8. Zákon č. 7/2010 Z. z. o ochrane pred povodňami · Národná rada Slovenskej republiky, via Slov-Lex · § 6 ods. 2 až 4, § 20 ods. 1, 2, 5, 6 a 9
  9. Zákon č. 44/1988 Zb. o ochrane a využití nerastného bohatstva (banský zákon) · Slovenská národná rada, via Slov-Lex · § 35 ods. 1 až 3

Temat

  • Działka